Kenya: AfricaBlight Network ebidola iji gwọọ ọrịa na-efu ihe ruru ijeri dọla asaa kwa afọ.

Ndị nchọpụta na ndị mmekọ na ngalaba nduku ewepụtala AfricaBlight Network iji wulite nzaghachi a haziri ahazi n'Africa maka ọrịa na-efe efe n'oge na-adịghị anya, ọrịa a na-eme atụmatụ na ọ ga-efu ngalaba nduku zuru ụwa ọnụ USD ijeri 3–7 kwa afọ. Netwọk a, nke e guzobere na 27 Ọktoba na Naivasha, Kenya, ga-amalite na Kenya, Rwanda, Etiopia na Eritrea. Ọrụ mbụ ya bụ ịkpọ aha ndị nhazi mba, ịgbasa amụma dabere na ihu igwe na ịzụ ndị ọrụ ugbo.

Ihe bụ netwọk ahụ

E hiwere AfricaBlight n'oge nzukọ Potato nke iri na atọ nke ụwa, International Potato Center (CIP) kọwara ya dị ka mgbalị ndị Afrịka na-edu. Ọ na-adabere na netwọk atọ dị adị: AsiaBlight, Tizón Latino na EuroBlight. Ọ na-emeghe isonye na mba ndị dị n'Africa karịa steeti anọ ndị kacha mkpa.

Nzukọ mbụ ahụ kpọkọtara CIP, CGIAR Capacity Sharing Accelerator (CapSha), Beijing Huisi Junda Technology, CARAH nke Belgium, James Hutton Institute, netwọkụ ụmụnne atọ ahụ na ndị nnọchite anya World Potato Congress. Na Kenya, CIP na Kenya Agricultural and Animal Research Organisation (KALRO) na-arụkọ ọrụ, CapSha nwekwara ike ịkwado mgbanwe ihe ọmụma n'etiti Eshia na Afrịka.

Dr Joyce Maru, onye isi mpaghara CIP maka Afrịka, kwuru na mmalite a "na-enye ohere iji kpọkọta mba na ndị mmekọ ọnụ".

Ihe kpatara ọrịa n'oge na-adịghị anya ji chọọ azịza mpaghara

Mbubreyo ọrịa, kpatara Phytophthora ndị na-anwụ anwụ, nwere ike gbasaa ngwa ngwa n'ọnọdụ ihu igwe dị mma ma kpatara nnukwu mfu n'ime ụbọchị ole na ole. E wezụga atụmatụ mfu zuru ụwa ọnụ, nkwupụta CIP na-ekwu na mmefu ọgwụ nje nwere ike iru 10-25% nke mkpokọta uru nke owuwe ihe ubi nduku.

"Ịchịkwa ọrịa n'oge na-adịghị anya chọrọ ihe karịrị ịnweta ụdị na ọgwụ nje ndị na-eguzogide ọrịa," ka Dr Kalpana Sharma, Onye ndu Ahụike Osisi na CIP kwuru. Nke ahụ bụ echiche nke netwọk: ịkọ amụma, nlekota na ndụmọdụ na-arụ ọrụ nke ọma mgbe e kewara ha n'ofe ókèala, n'ihi na nje na-efe efe anaghị akwụsị na ha.

Netwọk ndị yiri ya na-enye ndị ọrụ ugbo n'ebe ndị ọzọ foto nke nje ahụ. Dr Peter VanderZaag, Onyeisi nke World Potato Congress Inc., onye malitere mmalite ahụ, kwuru na AfricaBlight "nwere ike iwulite ihe mmụta ndị a iji jikọọ ọkachamara" ma mee ka ikike mba sikwuo ike.

Ihe na -abịa

Ihe ndị e bipụtara dị mkpa mana enweghị ụbọchị ma ọ bụ mmefu ego agbakwunyere:

• ịchọpụta ndị nhazi mba na mba ndị kacha mkpa;
• ịgbasa ohere maka amụma ọrịa dabere na ihu igwe;
• ime ka ọzụzụ ndị ọrụ ugbo sikwuo ike;
• ịchọpụta mmekorita maka nlekota ọrịa n'oge na ịmepụta mkpụrụ ndụ ihe nketa nke nje;
• ịchọ ego maka ọzụzụ, ogbako na ikike mba site n'aka ndị na-enye ego mba, ndị mmekọ mmepe na ngalaba nkeonwe.

Ya mere, a ka ga-enweta ego, uru nke netwọk ahụ ga-adaberekwa n'ihe ndị nhazi mba nwere ike inye. Mgbalị a na-agbakwụnye na ọrụ ndị a na-arụ n'oge na-adịbeghị anya na usoro mkpụrụ na ụdị dị iche iche nke East Africa, gụnyere usoro BOLD ọhụrụ na Kenya na Mmụba mkpụrụ obodo na Nakuru na Nyandarua.

Ihe nke a pụtara maka ngalaba ahụ

• Maka ndị ọrụ ugbo na mba ndị kacha mkpa: Ịkọ amụma na ọzụzụ bụ ihe mbụ a ga-arụpụta nke ọma. Ruo mgbe ha ga-erute, oge ịgba mmiri ka bụ mkpebi ị ga-eme n'aka ọkachamara n'ihe gbasara ọrụ ugbo ma ọ bụ ọrụ mgbatị ahụ.
• Maka ndị na-ebunye ihe ntinye na mkpụrụ: Data genotyping nke a na-ekerịta nwere ike igosi ọnụọgụ ndị nje dị, nke dị mkpa maka ndụmọdụ dị iche iche.
• Maka ndị na-enye ego na ndị otu mba: netwọk ahụ akpọọla mba na ihe ndị kacha mkpa ha mana ọ bụghị mmefu ego ha, yabụ nnabata mba bụ ule ọzọ.

Sources: PotatoPro / International Potato Center (CIP), 2 Nọvemba 2026.